پایه چهارم ابتدایی سخت کوشان
نمونه سوالات درس مختلف پایه چهارم،مطالب علمی ، آموزشی و... 
قالب وبلاگ
 

درس پانزدهم
رنج و گنج

معني شعر به زبان ساده (شعر از محمدتقي بهار)
1– برو کار کن نگو که کار چيست و چه ارزشي دارد، بلکه کار يک سرمايه ماندني و ابدي است.
2– ببين که دهقان دانا، هنگامي که مي خواست از دنيا برود، به فرزندان خود چه گفت و چه درخواستي از آنها داشت.
3– که آنچه به شما به ارث رسيده (براي شما بازمانده) دوست داشته باشيد و بدانيد که گنجي از گذشتگان در آن است.
4– وقتي که ماه مهر فرا رسيد زمين کشتگاه را بلند و همه جاي آن را زير و رو کنيد.
5– هيچ کجا از باغ (يا زمين کشاورزي) را نکنده باقي نگذاريد و در هر کجا از آن گنج سراغ بگيريد (دنبال گنج بگرديد).
6– پدر از دنيا رفت و پسران به اميد پيدا کردن گنج، براي جستجو کردن و کندن زمين رنج بسيار بردند.
7– با کمک بيل و گاو آهن، هم اين قسمت زمين و هم آن قسمت زمين و هر جا که بود را کندند.
8– اتفاقاً در آن سال، از آن زميني که خوب شخم زده شده بود. از هر بذر (دانه کشاورزي) هفتاد دانه گندام به دست آمد.
9– در آن زمين گنجي پيدا نشد ولي همانطور که پدر گفته بود، رنجي که پسران کشيده بودند، تبديل به گنج شد و محصولات کشاورزي بسياري را برداشت کردند.

به اين جملات توجه کنيد:
يک سال گندم کمياب شد. که ميراث خود را بداريد دوست. ما نبايد غذاي مسلمانها را انبار کنيم.
بگيريد از آن گنج هر جا سراغ. پرستوها به لانه برگشتند. نشد گنج پيدا ولي رنجشان. رضا صبح زود بيدار مي شود. چنان چون پدر گفت شد گنجشان.
در بيشتر جمله ها کلمه ها به صورت منظم دنبال هم قرار مي گيرند، اما در جمله هايي که در شعرها به کار مي روند، گاهي کلمات به صورت نامنظم دنبال هم قرار مي گيرند.

کار در کلاس:
1– توضيح دهيد که داستان شعر چه رابطه اي با درس خواندن دارد؟
درس خواندن هم مانند بذر پاشي در زمين کشاورزي است. همانطور که اگر در زمين کشاورزي خوب کار شود، محصول خوبي به دست مي آيد. درس خواندن هم با در نظر گرفتن سختيها و مرارتها در آخر نتيجه شيريني دارد و آن قبولي با نمرات قبول و آينده اي مناسب است.

2– معناي ترکيبات زير را بگوييد:
سرمايه جاوداني -->اندوخته ابدي
مداواي بيماران --> معالجه بيماران
ميراث خود --> آنچه که به ارث مي رسد.
کاويدن دشت --> کندن و زير و رو کردن دشت
مفاخر بزرگ --> انسانهاي پر افتخار و دانشمند
ثمره کوشش دانشمندان --> نتيجه تلاش انديشمندان
ارتعاشات صدا --> لرزشهاي صدا
نقايص کار خود --> نقصها و ايرادهاي کار خود
شعف بسيار --> شادي فراوان

3– با هريک از اسمهاي زير يک جمله بگوييد و فعل جمله را مشخص کنيد:
پرستو: پرستو پرنده بسيار باهوشي است.
است=فعل
سلمان: پيامبر گرامي اسلامي (ص) سلمان فارسي را بسيار دوست مي داشت.
مي داشت=فعل
ابوذر: ابوذر، مشک پر آب را بر دوش مي کشيد.
مي كشيد=فعل
زکرياي رازي: زکرياي رازي، الکل را کشف کرد.
كشف كرد=فعل
ايران: ايران کشور قهرمانان و پهلوانان بزرگ است.
است=فعل
تلفن: تلفن وسيله اي براي ايجاد آسايش و رفاه مردم است.
است=فعل

پرسش:
1– چرا کار، سرمايه جاوداني است؟
چون با کار و تلاش آينده خود را تأمين مي کنيم.

2– ميراث دهقان، چه بود؟
زمين کشاورزي که از پدرانش به ارث رسيده بود.

3– دهقان به پسران خود، چه گفت؟
گفت: اين زمين را دوست بداريد، چون گنجي در آن پنهان است و شما بايد آن را پيدا کنيد.

4– نتيجه رنج پسران چه شد؟
برداشت محصول بسيار فراوان و خوب که براي آنان حکم گنج را داشت.

5– چرا به اين دهقان گفته شده است « دانا»؟
چون با اين جمله پسران خود را وادار کرد که کاري بزرگ را انجام دهند، کاري که به طور معمولي و با هيچ پند و اندرزي نمي توانست آنها را وادار به آن کند و آن هوس پيدا کردن گنج بود.

تمرين املا:
1– براي هر کدام از کلمه هاي زير هر چند کلمه هم خانواده مي توانيد بنويسيد؟
ميراث --> ارث، موروث، وارث، وارثان
صادق --> صداقت، صدق، صدوق، مصدق
جاوداني --> جاودانه، جاودان، جاويد، جاويدان
حضرت --> حضرات، محضر، حاضر، محضور
غذا --> غذايي، اغذيه، تغذيه

2– شش کلمه بنويسيد که در آنها حرفهاي زير وجود داشته باشد:
غ. غر،مغ بغذ: غذا، تيغ، قعر، غوره، باغ، غافل
ع. عر بع بعد: علم، وسيع، عالم، معلوم، سعيد

3– هم معني کلمه هاي زير را بنوسيد:
گذشتگان -->پيشينيان
هميشگي --> ابدي
درمان --> مداوا کردن
زحمت --> رنج و سختي
کندن --> حفر کردن
فقير --> تهيدست
ناچار --> ناگزير

تمرين انشا:
1- داستان شعر را به صورت قصه در پنج سطر بنوسيد:
دهقان پيري در لحظات قبل از مرگ، فرزندان خود را احضار کرد و به آنها گفت که ارث من بر شما تکه زميني است که در آن گنجي پنهان شده و متعلق به شماست. پس تلاش کنيد تا گنج را بيابيد. پسران شب و روز براي يافتن گنج تلاش کردند و زمين را زير و رو کردند ولي گنجي پيدا نشد. در عوض آن مثال چون زمين خوب شخم خورده بود محصول بسيار عالي و فراوان داد تا نتيجه زحمات پسران هدر نرود.

2- بنويسيد که به نظر شما چرا دهقان به فرزندانش چنان سفارشي کرده بود؟
چون با اين سفارش، آنها را وادار به شخم زدن زمين کرد که نتيجه آن برداشت محصول عالي و فراوان بود.

درس شانزدهم
چند سخن از سعدي

معني درس به زبان ساده (از گلستان سعدي)
1– دو نفر رنج بيهوده و تلاش بدون نتيجه داشتند. يکي آن کس که دارايي و سرمايه خود را جمع کرد ولي از آن بهره اي نبرد و استفاده نکرد و شخص ديگر آنکه علم آموخت ولي در عمل به کار نبرد.
2– هر چه قدر که علم و دانش بيشتر بيندوزي، اما وقتي علم خود را در عمل به کار نبري، باز هم نادان هستي و علمت به کار نمي آيد.
3– از کسي پرسيدند: دانشمند بدون عمل مانند چيست؟ پاسخ داد: مانند زنبوري که عسل نمي دهد. (تلاش مي کند ولي بي فايده است.)
4– از لقمان پرسيدند. ادب را از که ياد گرفته اي؟ پاسخ داد از اشخاص بي ادب، چرا که هر عملي که آنان انجام مي دادند و در نظر من زشت و ناپسند مي آمد، از آن عمل دوري مي کردم و ديگر انجام نمي دادم.
5– ماده خوشبو همان است که خودش بوي خوش داشته باشد. نه آنکه عطار (عطر فروش) از آن تعريف کند. شخص دانا مانند صندوقچه کوچکي است که عطرها را در آن نگه مي دارند. اين جعبه بي صداست ولي پر از بوي خوش و دانا هم در عين سکوت و بي تکلفي، هنر خود را با علم و دانش خود نشان مي دهد و شخص نادان مانند طبلي که جنگجويان قديم مي زدند. از درون تهي و خالي است اما آواز بلند دارد يعني علم ندارد ولي سخن زياد مي گويد.

به اين نکته توجه کنيد.
با اضافه کردن کلمات «با» و «بي» مي توانيم کلمه هاي مخالف بسازيم. مانند با ادب، بي ادب، با هوش، بي هوش، باهنر، بي هنر، باسليقه، بي سليقه، در بعضي از کلمات فقط «بي» مورد استفاده است: بيهوده، بيکار، بي سبب و ...

کار در کلاس:
1– کلمه هاي زير را بخوانيد و معناي آنها را بگوييد:
رنج بردن ¬ سختي کشيدن
سعي کردن ¬ کوشيدن
آموختن ¬ ياد گرفتن
عمل کردن ¬ انجام دادن
خواندن ¬ مطالعه کردن
گفتن ¬ سخن گفتن
پرهيز کردن ¬ دوري کردن
بوييدن ¬ بو کردن
خفتن ¬ خوابيدن
پژوهيدن ¬ تحقيق کردن
کندن ¬ حفر کردن
سراغ گرفتن ¬ پيگيري کردن
کاويدن ¬ جست و جو کردن، کندن

2– فعل و فاعل جمله هاي زير را معلوم کنيد:
عطار عطر مي فروشد. جنگجويان قديم در جنگها طبل مي زدند. الکساندر گراهام بل تلفن را اختراع کرد
عطار=فاعل/ مي فروشد=فعل/جنگجويان قديم=فاعل/طبل مي زدند=فعل/الكساندر گراهام بل=فاعل/اختراع كرد=فعل
پترس انگشت خود را در سوراخ ديوار سد فرو برد. نسيم بامدادي به انسان جاني تازه مي بخشد.
پترس=فاعل/فروبرد=فعل/نسيم=فاعل/مي بخشد=فعل
مسلمانان در سختيها يکديگر را ياري مي کنند. پرستوها در پاييز کوچ مي کنند.
مسلمانان=فاعل/مي كنند=فعل/پرستوها=فاعل/مي كنند=فعل

3– بگوييد هر يک از اين افراد کارشان چيست؟
عطار ¬ کسي که عطر مي فروشد.
دهقان¬ کسي که محصولات کشاورزي به دست مي آورد.
شهردار¬ کسي که اداره شهر به عهده اوست.
نقاش ¬ کسي که نقاشي مي کشد.
لوله کش ¬ کسي که لوله هاي يک ساختمان يا خانه را نصب و تعمير مي کند.
کفاش ¬ کسي که کفش مي دوزد و يا تعمير مي کند.
خراط ¬ کسي که چوب مي تراشد و چيزهاي خوبي درست مي کند.
جوشکار¬ کسي که آهن را به هم جوش مي دهد.
مغازه دار¬ کسي که در يک مغازه کار مي کند و جنس مي فروشد.

4– کلمه هاي زير را بخوانيد و بگوييد از هر کدام چه مي فهميد؟
معلوم کنيد ¬ مشخص کنيد
بدست آوريد ¬ حساب کنيد
معين کنيد ¬ تعيين کنيد، مشخص کنيد
مشخص کنيد ¬ معلوم کنيد، روشن کنيد
محاسبه کنيد ¬ به دست آوريد، حساب کنيد
حساب کنيد¬ به دست آوريد، تعيين کنيد.

پرسش:
1– چرا سعدي عالم بي عمل را به زنبور بي عسل تشبيه کرده است؟
چون هيچ عمل مثبتي را انجام نمي دهد و حتي ممکن است ضرر هم برساند و زيان آور باشد.

2– چگونه مي توان از بي ادبان ادب آموخت؟
مي توان از انجام کارهايي که زشت است و آنها انجام مي دهند خودداري کرد.

3– سعدي، دانا را به چه و نادان را به چه تشبيه کرده است؟
دانا را به صندوقچه عطار که خاموش و کم صدا ولي پر ارزش است و نادان را به طبل جنگي که توخالي است ولي پر سر و صدا.

4– گفته هاي سعدي در اين درس از کدام کتاب او نقل شده است؟
از کتاب گلستان سعدي

تمرين املا :
1– به آخر کلمه هاي زير «کار» اضافه کنيد و يک بار بنويسيد:
پشت + کار ¬ پشتکار
فريب ¬ کار ¬ فريبکار
درست + کار ¬ درستکار
بي + کار ¬ بيکار
کاشي + کار ¬ کاشيکار
صاف + کار ¬ صافکار

2– به مثال توجه کنيد و شما هم سه کلمه مانند آنها پيدا کرده و بنويسيد:
نمک + دان ¬ نمکدان
پست + چي¬ پستچي
قلمدان / يخدان / انفيدان / لوله کش / آهنگر / باغبان

3– به آخر کلمه هاي زير «راني» اضافه کنيد و بنويسيد :
سخن ¬ سخنراني
قايق ¬ قايقراني
کشتي ¬ کشتي راني
اتومبيل ¬ اتومبيلراني
تاکسي ¬ تاکسيراني

تمرين انشا:
1– بند چهارم درس را با دقت بخوانيد و سپس آن را به زبان ساده امروزي بنويسيد:
عطر بايد ذاتاً خوش عطر باشد و با تعريفهاي عطر فروش هيچ ماده اي خوشبو نمي شود. افراد دانا بايد علم آموخته باشند و بدون سر و صدا هنر و علم خود را نشان دهند ولي افراد نادان مانند طبل تو خالي پر سر و صدا هستند.

2– کلمه هاي و ترکيبهاي زير از درس علوم انتخاب شده اند، بنويسيد هر کدام آنها چه معنايي دارند؟
بازتابش: برگشت نور را از جسمي که نور به آن مي تابد، بازگشت يا بازتابش مي گوييم.
مولکول: کوچکترين قسمت هر ماده که تمام خاصيتهاي آن ماده را داشته باشد.
علفهاي هرز: علفهايي که در لابلاي گياهان مي رويند و از آب و غذاي گياهان استفاده مي کنند و بايد چيده شوند.
سبزينه: ماده سبز رنگ درون برگ که نام ديگر آن کلروفيل است و موجب سبز شدن رنگ برگ مي شود.
آوند: لوله هاي بسيار باريکي که آب را در گياه به قسمتهاي مختلف انتقال مي دهند.

 

درس هفدهم
راه آهن

به اين نکته توجه کنيد:
شام + گاه = شامگاه
صبح + گاه = صبحگاه
سحر + گاه = سحرگاه
آن + گاه = آنگاه
گاه در اينجا به معني وقت و زمان است. حالا به اين مثالها توجه کنيد:
دانش + گاه = دانشگاه
چرا + گاه = چراگاه
ورزش + گاه = ورزشگاه
در + گاه = درگاه
گاه در اينجا به معني جا و مکان است.

کار در کلاس:
1– يک نوع وسيله نقليه که در گذشته مورد استفاده بوده نام ببريد و بگوييد امروزه چرا مورد استفاده نيست؟
کالسکه. امروزه چون اتومبيل مورد استفاده قرار مي گيرد و مردم براي نقل و انتقال، خصوصاً در ميان خيابانها با مسافت زياد از آن بهره مي گيرند، به همين دليل امروزه مورد استفاده قرار نمي گيرد.

2– بگوييد از وسايل عمومي مانند خط آهن، اتاقک تلفن، اتوبوس و ... چگونه بايد نگهداري کرد؟
زدن سنگ به واگنهاي قطار، شکستن شيشه هاي اتاقک تلفن، پاره کردن صندليهاي اتوبوس و غيره کار غلطي است، به همين دليل از انجام دادن اين کارها بايد خودداري کرد.

3– در جاهايي که راه آهن از نزديک شهرها يا روستا مي گذرد، براي سلامتي خود چه کارهايي نبايد کرد؟
نبايد به خط آهن نزديک شد. از ميان ريل قطار نبايد عبور يا بازي کرد. از انداختن سنگ به قطار بايد خودداري کرد.
چه کارهايي بايد کرد؟ بايد دور از ريل بازي کرد و ....

پرسش:
1– در روزگاران قديم دنيا چگونه بود؟
وسايل حمل و نقل مانند راه آهن، هواپيما و تلفن که امروز وجود نداشت و مردم شهرها و حتي روستاهاي نزديک کمتر از حال هم خبر مي گرفتند و مسافرت به کندي انجام مي گرفت.

2– مردم در قديم چگونه مسافرت مي کردند؟
مسافران با زحمت بسيار و با اسب و شتر و پياده به مسافرت مي پرداختند و در طول راه دچار بيماري دزدان و راهزنان مي شدند

3– چرا امروزه مسافرت آسان و لذت بخش است؟
چون مسافرت با وسايل نقليه تندرو و هوپيما با سرعت زياد و مدت کم صورت مي گيرد. ريلهاي راه آهن همه جاي شهرها و حتي بعضي روستاها را به هم پيوند داده اند و تنها مسافرت را آسان و لذت بخش کرده است.

4– ريل چيست؟
ريل راه آهن دو خط موازي است که از قطعه هاي آهن ساخته شده است و قطار روي ريلها پيش مي رود.

5– قطار از چه قسمتهايي تشکيل شده است؟
لوکوموتيو که قسمت محرکه و جلو برنده قطار است و چند واگن که مخصوص بار يا مسافران است.

تمرين املا :
1– به آخر کلمه هاي زير «ار» اضافه کنيد و بعد به معناي آنها توجه کنيد:
گرفت --> گرفتار (پر مشغله)
نمود --> نمودار (اندازه گيري در مقياس)
کشت --> کشتار (قتل و جنايت)
گفت --> گفتار (سخن و حرف)
رفت --> رفتار (کردار و منش)

2– هر دسته از کلمه هاي زير را با دقت بخوانيد و بگوييد که حروف مشترک آنها چيست، سپس يک بار از روي آن بنويسيد:
صرف، مصرف، مصارف --> ص ر ف
نقليه، انتقال، منتقل، نقل --> ن ق ل
قطعه، قطعات، مقطوع، قطع --> ق ط ع
مربوط ، ارتباط ، مرتبط ، ربط --> ر ب ط

تمرين انشا:
1– با استفاده از درس چند سطر بنويسيد که قطار چيست و چگونه حرکت مي کند؟
قطار از يک لوکوموتيو و چند واگن تشکيل شده که بر روي دو خط موازي و آهني به نام ريل حرکت مي کند و با خود مسافر و يا بار حمل مي کند.

2– مي دانيم که هر قطار مسافربري يک لوکوموتيو و چند واگن دارد. هر واگن چند اتاقک دارد. بنويسيد که به نظر شما براي اداره آن چه کارهايي لازم است. غير از راننده لوکوموتيو چه کساني بايد در قطار باشند؟
مأموران انتظامات قطار و خدمه اي که مسؤول نظافت و ... هستند. آشپزها، گارسون و همچنين مسؤولين تنظيم خطوط.

3– با هر کدام از اين کلمه ها جمله بسازيد:
ايستگاه: قطار در ايستگاه توقف مي کند.
واگن: هر واگن از چند اتاقک براي حمل بار يا مسافر تشکيل شده است.
وسايل حمل و نقل: وسايل حمل و نقل که در قديم رواج داشت، امروزه مورد استفاده نيست.
بهداشت: رعايت بهداشت از اصول اوليه سلامتي است.
سلامتي: براي حفظ سلامتي بايد بهداشت را رعايت کنيم.
نگهداري: نگهداري و مراقبت قطار و ساير وسايل مانند تلفن، اتوبوس و غيره جزء وظائف همگاني است.


درس هجدهم
هلال احمر


کار در کلاس:
1– با راهنمايي آموزگار در کلاس گفت و گو کنيد که: اگر يک جمعيت امدادي در مدرسه شما تشکيل شود؛
چه کساني بايد آن را تشکيل دهند؟ کساني که نسبت به امور امدادگري و کمک رساني اطلاعات خوب و کارآمدي داشته باشند.

2-آنها براي انجام چه کارهايي مي توانند به دانش آموزان، مدير مدرسه و مردم کمک کنند؟
در صورت بروز سانحه براي دانش آموزان و يا در صورت بروز حوادثي مثل زلزله و يا آتش سوزي مي توانند دانش آموزان و يا مردم عادي را به محل امن انتقال داده و به آنان رسيدگي کنند.
آيا لازم است نشان مخصوص داشته باشند؟ چرا؟ بله، تا بقيه بتوانند آنها را به راحتي شناسايي کرده و در صورت بروز کمک به آنها رجوع کنند.

پرسش:
1– نويسنده سوئيسي در کتاب خود چه پيشنهادي کرده بود؟
که از ميان مردم، گروههايي داوطلب تشکيل شوند و تا به ياري زخميان و بيماران جنگ بشتابند.

2– نخستين جمعيت براي نجات زخميان جنگ در کدام کشور تشکيل شد؟
در کشور سوئيس

3– چه جايي در جنگها از هجوم دشمن در امان است؟
هر جايي که پرچم صليب سرخ يا گروههاي امدادي مشابه مانند هلال احمر ديده مي شود.

4– جمعيت صليب سرخ در ابتدا چه وظيفه اي داشت و اکنون چه کارهايي انجام مي دهد؟
ابتدا تنها به پرستاري بيماران و رسيدگي به احوال اسيران جنگي محدود بود اما امروزه تهيه ي وسايل پيشگيري از بيماريهاي واگيردار مانند وبا، رسيدگي به آسيب ديدگان حوادث ناگهاني مانند سيل و زلزله و تربيت پرستارهاي با تجربه و دلسوز جزء وظائف آن است.

5– جمعيت هلال احمر ايران براي بيماراني که نياز به خون دارند، چه کمکي مي کند؟
در مراکز انتقال خون هلال احمر به بيماراني که نياز به خون داشته باشند، به رايگان خون اهدا مي شود.

تمرين املا :
1- مانند مثال به آخر کلمه ها «گان» اضافه کنيد و بنويسيد. نويسنده (نويسندگان)
نماينده --> نمايندگان
پناهنده -->پناهندگان
خواننده --> خوانندگان
سيل زده --> سيل زدگان
بيننده --> بينندگان
شنونده --> شنوندگان
آسيب ديده --> آسيب ديدگان

تمرين انشا:
1– انشايي بنويسيد که در آنها کلمه هاي زير به کار رفته باشد:
کمک، آسيب ديدگان، آتش نشاني، پيشگيري، تلفن، فوري، همسايگان، نجات، امدادگران، هماهنگي.
همسايگان به کمک، تلفن، فوري مي توانند به امدادگران خبر دهند، هماهنگي و پيشگيري امدادگران باعث همکاري مردم مي شود. آتش نشاني به آسيب ديدگان آتش در آپارتمان کمک مي کند و به آنان رسيدگي مي کند.

2– وظيفه امدادگران در هلال احمر را در سه سطر بنويسيد:
امدادگران در ايام جنگ به ياري آسيب ديدگان و زخميان ميدانهاي جنگ مي شتابند و در ايام صلح نيز به کمک آسيب ديدگان حوادث ناگهاني مثل سيل و زلزله و ... مي شتابند و تسکين دردها و مصيبتهاي افراد رنج ديده بودند.

3– بنويسيد چه بايد کرد تا در هنگام جاري شدن سيل يا زلزله، آتش سوزي، مردم زياد آسيب نبينند؟
بايد با نظر متخصصين مراقبتهاي احتياطي لازم را پيش بيني و تهيه کرد و به مردم آموزش داده شود.


 

درس نوزدهم
روز جمهوري اسلامي

به اين نکته توجه کنيد:
علي به احمد گفت: من ديروز برادر تو را در کتابخانه ديدم. احمد پرسيد: کدام برادرم را؟ علي گفت: برادر بزرگ تو را ديدم.
در اين جمله علي براي اينکه درباره کلمه برادر بيشتر توضيح بدهد. کلمه بزرگ را به آن اضافه کرد. کلمه بزرگ صفت است.
همچنين در جمله در نقاشيهاي زيباي يک دانش آموز هنرمند مورد توجه مردم قرار گرفت. زيبا و هنرمند هر دو صفت هستند که با آنها درباره نقاشيها و دانش آموزان توضيح بيشتري مي دهيم.
کلمه اي که درباره اسم توضيحي مي دهد و حالت و چگونگي آن را بيان مي کند صفت ناميده مي شود .

کار در کلاس:
1– جدولي مانند زير روي تخته کلاس بکشيد. دانش آموزان اسم و صفتهاي درس را پيدا کرده و بگويند آموزگار آنها را در جدول بکشد:

اسم و صفت

اسم

صفت

خاک تيره

خاک

تيره

اسم و صفت

اسم

صفت

خاک تيره

خاک

تيره

زيباييهاي بهار

بهار

زيباييهاي

صخره هاي سخت

صخره هاي

سخت

لاله هاي وحشي

لاله هاي

وحشي

شکوفه هاي رنگارنگ

شکوفه هاي

رنگارنگ

زمستان سرد

زمستان

سرد

روز بزرگ

روز

بزرگ


2– بگوييد که بين «روز بيست و دوم بهمن» و «روز دوازدهم فروردين» چه تفاوتي هست؟
روز بيست و دوم بهمن روز پيروزي انقلاب اسلامي است و روز دوازدهم فروردين روزي است که مردم به جمهوري اسلامي رأي آري دادند.

3– آموزگار توضيح دهد، ميان جمهوري اسلامي و جمهوريهاي ديگر چه تفاوتي هست؟
در جمهوري اسلامي عدل اسلامي حکم مي کند و ميان مردم و مسؤولان روابط بر اساس دستورات اسلام وجود دارد. در جمهوري اسلامي کساني انتخاب مي شود که مورد قبول مردم باشد ولي در جمهوريهاي ديگر رأي گيري بيشتر ظاهري است و آنکه انتخاب مي شود از طرف مردم نيست.

پرسش:
1– روز جمهوري اسلامي چه روزي است؟
روز12 فروردين

2– چه کسي اين روز را عيد اعلام کرد و از مردم آزاده ايران چه خواست؟
امام خميني در خواست کرد که اين روز را جشن بگيرند.

3– چرا اين روز را بهار آزادي ناميده اند؟
چون در چنين روزي در بهار ???? مردم ايران به ستمگران پاسخ منفي دادند و رژيم جمهوري اسلامي را آزادانه برگزيدند.

4– در عيد نوروز و روز جمهوري اسلامي به ديدار چه کساني مي رويم؟
به ديدار فاميل، اقوام، دوستان، خانواده شهدا و جانبازان

5– چرا اولين روزهاي بهار را جشن مي گيريم؟
به دليل فرا رسيدن بهار، فصل زيباييها و فصلي که نعمتهاي خداوند در آن موج مي زند، اين روز را جشن مي گيريم.

تمرين املا :
1– براي هر کدام از کلمه هاي زير يک کلمه هم خانواده بنويسيد:
ميراث، ارث
حوادث، حادثه
صحرا، صحرايي
صلح، مصالحه
عضو، اعضا
مشهور، شهرت
انتقال، منتقل
مقصود، قصد

تمرين انشا:
1– با اين کلمه ها جمله بسازيد و سپس آنها را مرتب کنيد و انشايي درباره بهار درست کنيد:
زيبايي: در بهار زيبايي طبيعت دو برابر مي شود.
سراسر: سراسر باغها و بوستانها زندگي دوباره پيدا مي کنند.
گلها: گلها با رسيدن اين فصل شاداب و پرطراوت مي شود.
جشن: ما ايرانيان رسيدن بهار و نوروز را جشن مي گيريم.
سبزه زار: در اين فصل بيشتر زمينهاي پوشيده از برف به سبزه زار تبديل مي شود.
شکوفه هاي رنگارنگ: در فصل بهار درختان شکوفه هاي رنگارنگ مي دهند.
صحرا: در فصل بهار، تمام صحرا پر از گل و درخت مي شود.
تبريک: مردم ايران در عيد نوروز به هم تبريک مي گويند.
نوروز: عيد نوروز يکي از اعياد قديمي و پرشکوه ايرانيان است.
شادي: وقتي عيد فرا مي رسد، شادي همه جا را پر مي کند.
(مرتب کردن جملات به عهده دانش آموز است.)

2– در سه سطر شرح دهيد که در روز ?? فروردين ???? در کشور ما چه کار مهمي انجام گرفته است:
در روزهاي دهم و يازدهم فروردين مردم کشور به پاي صندوقهاي رأي رفتند و به جمهوري اسلامي رأي مثبت دادند که طبق اين آمار اين رأي آري ?? درصد آراء را به خود اختصاص داده بود و در روز ?? فروردين تشکيل جمهوري اسلامي رسماً اعلام شد.

درس بيستم
باز باران

معني شعر به زبان ساده (شعر از: گلچين گيلاني)
بند اول: باز هم باران، با صدايي همانند سرود و آواز و با دانه هاي فراواني چون دانه هاي مرواريد بر بام خانه مي خورد. اين لحظه مرا به ياد روز باراني مي اندازد. روز پيش که در آن جنگلهاي سرسبز استان گيلان لحظات خوبي را مي گذراندم و به گردش مي پراختم.
بند دوم: کودک ده ساله اي بودم، بسيار شاد و با نشاط، با پوستي نرم و نازک و با پاهايي چابک و زرنگ، با همان پاهاي کودکانه خود مانند آهو تند و سريع مي دويدم و از سر جويهاي آب مي پريدم.
بند سوم: از خانه دور مي شدم، در آن حال از پرنده و آواز آن و همچنين از هوهوي بادي که مي وزيد، داستانهاي پنهان و اسرار زندگي را مي شنيدم و رعد و برق مانند يک شمشير تيز و بران.
بند چهارم: ابرها را پاره مي کرد و غرش ابر مانند ديوانه اي که مي غرد و مي خروشد. گويي بر ابرها مشت مي زد. جنگل مانند دريا (درختان و شاخه ها و سبزه زارها) از دست باد فراري و وزنده، چرخ مي زد و شاخسارها به اين سو و آن سو مي رفتند و دانه هاي گرد باران، در همه جا پهن مي شدند و همه جا را خيس مي کردند.
بند پنجم: سبزه زار جنگل که در زير درختان قرار داشت از شدت باران، کم کم مانند دريا پر آب شد. و در داخل اين درياي پرجوش و خروش (شاعر سبزه زار پر از آب باران را به دريا تشبيه کرده) عکس و نماي جنگل به صورت سرنگون يا وارونه پيدا شد (عکس جنگل در اين آب افتاد). اين باران بسيار گوارا و دلنشين بود و به به که اين باران چقدر زيبا بود. در ميان اين همه ريزش باران که مانند پاشيدن دُر و گوهر بود، رازها و اسرار ابدي و همچنين پندها و درسهاي آسماني را مي شنيدم (در حقيقت شاعر مي خواهد بگويد که با نعمتهاي خداوند انسان به زيبايي خلقت بيشتر پي مي برد و قدرت خدواند را شکر و سپاس مي گويد.)
بند ششم: و اين اسرار ابدي و پندهاي آسماني آن است که اي کودک دلبند من، از من بشنو و بدان که در پيش چشم کودکي که خرداد (در آينده) مردي خواهد شد. زندگي چه تيره و سخت و چه روشن و زيبا، بسيار دل انگيز است. بسيار دل انگيز است بسيار دل انگيز است.
به اين نکته توجه کنيد:
کلمه هاي همه خانواده زير را بخوانيد و به معني آنها دقت کنيد.
شبيه: يعني مانند و مثل¬ مداد من شبيه مداد تو است.
تشبيه: مانند کردن، شبيه کردن ¬ کارهاي اين دانش آموز را مي توان به کارهاي دانشمندي تشبيه کرد.
شباهت: مانند بودن، شبيه بودن ¬اين قصه شباهت زيادي با آن داستان دارد.
گاهي براي بيان زيبايي و چگونگي چيزي آن را به چيز ديگري تشبيه مي کنند.
مانند: دانه هاي باران مثل دانه هاي مرواريد هستند.
در اينجا قطرات باران به دانه هاي مرواريد تشبيه شده است.
تشبيه يعني چيزي را به چيز ديگر شبيه و مانند کردن.

کار در کلاس:
1– اين ترکيبها را بخوانيد و به معناي آنها توجه کنيد:
گهرهاي فراوان: دانه هاي بسيار زياد گوهر و مرواريد
بام خانه: پشت بام خانه
روز ديرين: روز گذشته (روزي که در قبل بوده)
جنگلهاي گيلان: جنگهايي که در استان گيلان قرار دارد.
داستانهاي نهاني: داستانها و قصه هاي پنهاني، رازهاي زندگي، اسراري که در زندگي وجود دارد.
شمشير بران: شمشيري که تيز و برنده است.
تندر ديوانه: غرش ابر که از شدت صداي زياد به ديوانه شبيه شده است.

2– آموزگار جدولي مانند زير بکشد، دانش آموزان تشبيه هايي را که در شعر درس به کار رفته پيدا کنند. آموزگار آنها را در جدول بنويسد:

در کدام مصراع ؟
چه تشبيه شده است؟
به چه تشبيه شده است؟

باز باران، با ترانه
صداي باران
ترانه

با گوهرهاي فراوان
دانه هاي باران
به گوهرها و مرواريد بسيار

مي دويدم همچو آهو
دويدن (سرعت در دويدن)
به آهوي تيز پا

از لب باد وزنده
صداي زوزه باد
به لب باد تشبيه شده

برق چون شمشير بران
رعد و برق
شمشير بران

تندر ديوانه
غرش ابر
به ديوانه اي که کارهايش از روي جنون است

چرخها مي زد چو دريا
جنگل
به دريا

توي اين درياي جوشان
جنگل (سبزه)
به دريا

مي شنيدم اندر اين گوهرفشاني
ريزش باران
گوهرفشاني

1– وقتي مي گوييم «زندگي فردا روشن است» يعني چه؟
يعني با کار، تلاش و سعي و سلامتي، زندگي در آينده پر است از زيبايي و موفقيت.

2– در چه صورتي مي توان گفت: «زندگي فردا تاريک است.»؟
در صورتي که آينده ما پر باشد از سختي و مرارت.

3– آموزگار، جدولي مانند زير روي تخته کلاس بکشد. دانش آموزان پنج اسم و صفت از درس پيدا کنند، آموزگار آنها را در جدول بنويسد.

اسم و صفت با هم

اسم

صفت

درياي جوشان

دريا

جوشان

شمشير بران

شمشير

بران

تندر ديوانه

تندر

ديوانه

پرسش:
1– شاعر صداي باران را به چه تشبيه کرده است؟
به ترانه و سرود

2– روز باران چه چيز را به ياد شاعر مي آورد؟
خاطره گردش در يک روز باران در جنگلهاي گيلان.

3– شاعر از پرنده و باد، چه مي شنيده است؟
داستانهاي نهاني و رازهاي زندگاني

4– چرا شاعر تندر را ديوانه ناميده است؟
چون صداي ديوانه وار، ترسناک و مهيب دارد.

5– منظور شاعر از اينکه مي گويد « توي اين درياي جوشان، جنگل وارونه پيدا» چيست؟
يعني تصوير جنگل به شکل وارونه در آبي که زير درختان جمع شده بود، پيدا بود.


تمرين املا :
1– از روي کلمه هاي زير يک بار بنويسيد
غرّان، غرّش، برّان، مقدّس، قدس، توجّه، متوجّه، موفقّ، توفيق، ملّت، ملّي

2– از روي هر ترکيب يک بار بنويسيد:
شاد و خرُم، نرم و نازک، خوب و شيرين، چست و چابک.
تيره و روشن، روز و شب، گرم و سرد، خشک و تر

3– براي هرکدام يک کلمه مناسب بنويسيد:
گهرهاي فراوان، روز تيره، داستانهاي شيرين، باران بسيار، رازهاي نهاني، درياي جوشان.

تمرين انشاء:
1– بنويسيد که کار و زندگي در يک روز باراني چه فرقي با روزهاي ديگر دارد؟
در اين روز مردم سعي مي کنند زودتر به مقصد برسند. زمينها ليز و لغزنده است و بايد احتياط کرد و تصادفات بيشتر است. اما در روزهاي ديگر اين طور نيست.
2– بنويسيد که چه چيزهايي از فصل بهار براي شما جالب و لذت بخش است؟
روش گلها و چمنها – پيدا شدن برگ سبز درختان و آمدن دوباره پرستو ها – جوان شدن طبيعت و زيبا شدن طبيعت.

 

درس بيست و يک
تشنه اي با مشک پر آب

به اين نکته توجه کنيد:
کلمه هاي روبروي هم را مقايسه کنيد و به معناي آنها توجه کنيد:
خسته --> خستگي
دوزنده --> دوزندگي
تشنه --> تشنگي
زنده --> زندگي
نويسنده --> نويسندگي
گوينده --> گويندگي

کار در کلاس:
1– براي هر يک از اسمهاي زير دو صفت بگوييد:

آب

گرم

سرد

شتر

قوي

ضعيف

پا

دراز

کوتاه

چشم

درشت

ريز

دريا

وسيع

کوچک

آسمان

آفتابي

ابري


2– ده اسم و ده فعل از درس پيدا کنيد، آموزگار آنها را روي تخته بنوسيد:
اسم: قافله، شترش، کوهها، پيامبر، شام، مشک، سپاهيان، ابوذر، پدر، مادر، لبها
فعل: مانده بود، ربوده بود، مي گذاشت، نمي نشست، افتاده بود، شده بود، حرکت کرد، پيش مي رفت، مي تپيد، بر نمي داشت.

پرسش:
1– چرا ابوذر از قافله عقب ماند؟
چون شترش ديگر توان رفتن نداشت.

2– وقتي در گوشه اي از آسمان ابري ديد، چه پنداشت و چه کرد؟
پنداشت که در آن جا باران آمده، راه خود را به آن سو کج کرد تا به محلي رسيد که مقداري آب باران در گودي سنگي جمع شده بود.

3– ابوذر وقتي از دور سپاه را ديد، چه حالتي پيدا کرد؟
گويي جاني تازه گرفت، قلبش از خوشحالي سخت مي تپيد و اشک از چشمانش سرازير شد.

4– چرا ابوذر بي حال بر زمين افتاد؟
از فرط خستگي و تشنگي

5– چرا ابوذر آب را ننوشيده بود و تشنه آمده بود؟
چون دلش مي خواست ابتدا پيامبر از آن آب بنوشد و سپس خودش آن آب را بخورد.

تمرين املا :
1– هر کدام از کلمه هاي زير را بخوانيد و بنويسيد:
سوگوار – اميدوار – بزرگوار – کوهسار – شاخسار – شرمسار – تشنگي – خستگي – زندگي

2– براي هر کدام، يک کلمه مناسب اضافه کنيد و بنويسيد:
توپ پرباد، کشک خالي، چشمان اشکبار، شادي فراوان، بيابان خشک

3– هم معني کلمه ها و ترکيبهاي زير را بنوسيد:
کاروان --> قافله
بردبار --> صبور، شکيبا
نيرو --> قدرت و قوت
اسباب و وسايل --> بار و بنه
گمان کردن --> حدس زدن
تيز --> برنده

تمرين انشا:
1– بنوسيد که با دوستان خود چگونه بايد رفتار کرد؟
با مهرباني و گذشت، بايد با عيب و ايراد دوستان در پنهان و خفي برخورد کرد و خوبيهاي آنان را برشمرد.

2- به نظر شما چرا پيامبر اسلام «ابوذر» را خيلي دوست داشت؟
چون ابوذر هميشه به ياد دوستان و يارانش بود و هر آنچه که براي خود نمي پسنديد، براي ديگران هم نمي پسنديد.

3– با هر کدام از اين کلمه هاي جمله بسازيد:
نفس زنان: مريم نفس زنان خود را به خانه رساند.
باخبر: مردم از پيروزي سربازان بر دشمنان باخبر شدند.
قلبم مي تپد: از شنيدن خبر قبولي شما قلبم مي تپد.
تاب و توان حرکت: تشنگي و گرسنگي، تاب و توان حرکت را از ابوذر گرفته بود.
ناگهان: بارش باران ناگهان شديدتر شد.

درس بيست و دوم
درسي از نهج البلاغه

به اين نکته توجه کنيد: گربه موش را گرفت. من مادرم را دوست دارم. زهرا سيب مي خورد. کبوتر در آسمان پرواز مي کند. آموزگار نامه مي نويسد. علي در را باز کرد.
بعضي از فعلها از يک کلمه تشکيل شده اند و بعضي فعلهاي ديگر از چند کلمه تشکيل شده اند.

کار در کلاس:
1– به تصوير لانه مورچه ها نگاه کنيد و بگوييد که مورچه ها چگونه در آنها زندگي مي کنند. آيا بين زندگي مورچه ها و زندگي انسان شباهتي وجود دارد؟ چه شباهتي؟
مورچه ها در اين لانه ها به صورت گروهي زندگي مي کنند. زندگي آنها نظم و انضباط دارد. يعني مورچه ها دانه ها را جمع مي کند، در زير زمين ذخيره کرده و از نوزادان خود محافظت مي کنند.
انسان هم مانند مورچه زندگي گروهي دارد. يعني در زندگي انسان نيز اگر نظم نباشد و هرکس وظيفه خويش را عمل نکند زندگي مختل مي شود. انسان نيز مانند مورچه ها براي آينده خود تلاش مي کند و فرزندانش را محافظت مي کند.

2– از ميان کلمه هاي زير صفتها، اسمها و فعلها را جدا کنيد:
سپيد(صفت)/ روز(اسم)/ سخت(صفت)/ رفت(فعل)/ وحشي(صفت)/ سبز(صفت)/ جنگل(اسم)/ روشن(صفت)/ دريا(اسم)

3– گفت و گو کنيد که مورچه ها در کجاها زندگي مي کنند؟
در زير زمين و در سوراخهايي که به هم مرتبط هستند، درز و شکاف ديوارها
مورچه ها چه غذاهايي را دوست دارند؟ دانه – خرده هاي نان – دانه هاي گندم و ....

4– اين کلمه و ترکيبها را بخوانيد و معناي آنها را بگوييد:
کلاسمان --> کلاس ما
يادتان --> ياد شما
دوستت --> دوست تو
ديوارشان --> ديوار آنها
نقاشي ام --> نقاشي من
دفترم --> دفتر من
دستش --> دست او
دفترتان --> دفتر شما
کبوترش --> کبوتر او

پرسش:
1– براي اينکه مورچه روزي خود را به دست آورد، چه کار مي کند؟
به اين سو و آن سو مي شتابد و در روزهاي بهار و تابستان دانه هايي را که پيدا مي کند به لانه اش مي برد.

2– مورچه براي اينکه روزهاي سخت گرسنه نماند، چگونه چاره انديشي مي کند؟
او دانه هايي را که در تابستان پيدا مي کند به لانه اش مي برد و در آن جا ذخيره مي کند.

3– به نظر شما مورچه حيواني کوشا و فعال است يا تنبل و غير فعال؟
حيواني کوشا و فعال است که در روزهاي تابستان به فکر روزهاي سخت زمستانش است.

4– از زندگي مورچه چه درسي فرا گرفته ايد؟
سخت کوشي، تلاش و عاقبت انديشي

5– موضوع اين درس از سخنان چه کسي است؟
از سخنان حضرت علي (ع)

تمرين املا :
1– به املاي کلمه ها و ترکيبهاي زير توجه کنيد. شما هم براي هر دسته سه کلمه و ترکيب مناسب پيدا کرده و بنويسيد:
بگذار، بده، بنويس، بينداز، بياور، بگو، بشنو
به دست آوردن، به جاي من، به صورت خود ¬ به پاي خود، به دست خود، به جاي خود

2– براي هر کدام دو کلمه هم خانواده بنويسيد:
خردمند --> خرد، خردمندانه
آزادگي --> آزاده، آزاد
آرزو --> آرزومندي، آرزوها
سريع --> سرعت، سريعاً
زندگي --> زندگاني، زنده
صبور --> صبر، صابر
راز --> رازي، رازها
مقدس --> تقديس، قدس
اکثريت --> کثير، اکثراً

3– مخالف کلمه هاي زير را بنوسيد:
پيشينيان --> آيندگان
پستي --> بلندي
دلگير --> خوشحال
آشتي --> قهر

4– از روي هر کلمه يک بار بنويسيد:
ذخيره، ذره بين، ذليل، ذهني، ذوب، ضعيف، اعضا، ضروري، ضميمه، ضامن

تمرين انشا:
1– جمله هاي زير را در دفتر انشا بنويسيد و آنها را کامل کنيد:
مورچه در تابستان تلاش بيشتري مي کند.
مورچه هاي سرباز مواظب لانه ها و بچه ها هستند.
کار دستگاه گوارش مورچه ها بسيار شگفت انگيز است.
روزهاي تابستان به فکر روزهاي زمستان هستند.

 


 

درس بيست و سوم
حاصل جمع قطره ها

معني شعر به زبان ساده (شعر از: قيصر امين پور)
1– رنگ آبي دريا همرنگ آسمان آبي است.
2– هر قطره اي به خودي خود بي رنگ است و از دريا جداست (يعني هر قطره براي خود يک قطره است و از هزاران قطره که دريا را تشکيل مي دهند جداست.)
3– قطره اي که از ساير قطره ها جدا مانده و يک قطره تنهاست چرا رنگي ندارد؟
4– پس رنگ آبي و زيباي درياها از کجا به وجود مي آيد؟ چگونه مي شود که دريا آبي نشان داده مي شود.
5– حال قطره تنها جدا از ساير قطره ها، مي خواهد که از بقيه قطره ها جدا شود.
6– قطره هايي که در کنار هم، به هم مي پيوندند، خداوند هم به دليل همين يکرنگي و بهم پيوستگي رنگ آبي آسمان را به آنها هديه مي کند.
7– اين «من» گفتنها و «تو» گفتنها نتيجه جدايي ما است. (منظور نفاق و جدايي و جلال ميان انسانهاست.)
8– پس اي دوست «تو» هم به من بپيوند و دست اتحاد به «من» بده تا متحد شده و جمع «ما» را تشکيل دهيم.
9– وقتي همه قطره ها در کنار هم جمع مي شوند و يکرنگ مي شوند، نتيجه اين يکرنگي درياي خروشان و عظيم است. بيا ما هم با اتحاد قوي، يکپارچه و به عظمت دريا يکرنگ شويم.
به اين نکته توجه کنيد:
من مسواک مي زنم./ تو مسواک ميزني. / او مسواک مي زند.
ما مسواک مي زنيم./ شما مسواک مي زنيد./ آنها مسواک مي زنند.

م

ي

د

يم

يد

ند

در هر ستون به کلمه هاي اول و آخر جمله توجه کنيد.

کار در کلاس:
1– به اول فعلهاي زير «مي» اضافه کنيد و بخوانيد:
دويد --> مي دويد
شنيديم --> مي شنيديم
نوشتند --> مي نوشتند
گويد --> مي گويد
رفتيم --> مي رفتيم
گرفت --> مي گرفت
خورد --> مي خورد
شستند--> مي شستند
ريختيم--> مي ريختيم
پاشيد --> مي پاشيد

2– بگوييد که شاعر مي خواهد به ما چه بگويد؟
مي خواهد بگويد که وحدت و يکپارچگي ضامن پيروزي و سربلندي ما است و تفرقه و جدايي ما را از بين مي برد.

3– مصراع (اين من و تو حاصل تفريق ماست) يعني چه؟
يعني اين مني (جدايي) و اين (تويي) يعني اينکه هر کس کار خود را بکند و به فکر خود باشد، نتيجه جدايي و دوري ما انسانهاست.

4– درس خواندن در کلاسي که دانش آموزان با هم دوست هستند بهتر است يا کلاسي که دانش آموزان آن با هم دوست نيستند؟ چرا؟
يقيناً درس خواندن در کلاسي که همه با هم دوست و مهربان هستند بهتر است. همه به هم کمک کنند و عيب و نقايص يکديگر را برطرف کرده و زودتر رشد فکري و درسي مي کنند. اما اگر با هم مهربان نباشند، هيچ هدفي به وجود نمي آيد و همه از درس عقب مي مانند.

پرسش:
1– به «من» و «تو» چه موقع ما مي گويند؟
وقتي با هم باشيم.

2– توضيح دهيد دريا چگونه به وجود مي آيد؟
از بهم پيوستن و جمع شدن قطره هاي آب

3– يک ضرب المثل درباره قطره و دريا بنويسيد:
قطره درياست اگر با درياست / ورنه او قطره و دريا، درياست.

4– هدف شاعر «از بيا دريا شويم» چيست؟
يعني بيا با هم متحد شويم.

5– علت آبي بودن آب درياها چيست؟
از آبي بودن رنگ آسمان

تمرين املا :

1– به شکل نوشتن، طرز خواندن و معناي هر دو کلمه هر دو دسته در صفحه بعد نگاه کنيد و سپس از روي آنها يک بار بنويسيد:
خوار، خوان، خواست --> خار، خان، خاست

2– معناي اين کلمه ها را بنويسيد:
تأمل --> فکر
توضيح --> تفسير
سراسيمه --> عجله
شعف --> خوشحالي
حوادث --> اتفاق
جاوداني --> ابدي
تهيدست --> فقير
لطافت --> نرمي
مرمّت --> تعمير
عبور --> رد شدن
ماجرا --> قضيه
ثمره --> نتيجه
مخترع --> اختراع کننده
غازي --> جنگجو
پژوهيدن --> تحقيق کردن
همتا --> مانند
مطيع --> فرمانبردار
کاشف --> مخترع
محنت --> سختي
رايگان --> مجاني
نغمه --> آواز
ناگزير -->
ناچار صلح --> آرامش

تمرين انشا:
1– به نظر شما اگر مردم به صورت جمعي زندگي نمي کردند، شکل زندگي چگونه بود؟
چون انسان موجودي اجتماعي است، نمي توان اين نوع زندگي را براي او تصور کرد. مگر اينکه انسان نيز مانند بعضي حيوانات که تنها زندگي مي کنند در غارها به سر برد. در اين صورت هيچ پيشرفتي در رشد و تکنولوژي وجود نداشت.

2– در يک جمله بنويسيد که پيام شاعر براي ما چيست؟
دعوت به اتحاد و يکپارچگي

3– يک ضرب المثل درباره اتحاد و همکاري بنويسيد و معني آن را شرح دهيد:

يک دست صدا ندارد: يعني وقتي دو دست در کنار هم قرار مي گيرند و کف مي زنند صدا در مي آيد. و انسانها هم وقتي در کنار هم قرار مي گيرند کامل هستند و کارهاي بزرگ مي کنند نه وقتي که يک به يک متفرق و جدا هستند.

درس بيست و چهارم
اسراف نکنيم

به اين نکته توجه کنيد:
"انسان عاقل اسراف نمي کند." يک جمله است. با اين جمله درباره انسان عاقل خبري داده ايم. يک جمله خبري است.
انسان عاقل چه مي کند؟ هم يک جمله است، با اين جمله درباره انسان عاقل مطلبي پرسيده ايم. انسان عاقل چه مي کند؟ يک جمله پرسشي است.
جمله اي که خبري را بيان مي کند، جمله خبري است. در آخر جمله خبري نقطه (.) مي گذاريم. جمله اي که براي پرسش به کار مي رود، جمله پرسشي است. در آخر جمله پرسشي علامت پرسشي (؟) مي گذاريم.

کار در کلاس:
1– با راهنمايي آموزگار خود بگوييد که چه چيزهايي در زندگي اهميت زياد دارند. وظيفه ما درباره آنها چيست؟
چيزهايي که از آنها استفاده مي کنيم. چيزهايي که از آنها تغذيه مي کنيم. لباسها، لوازم برقي، لوازم مدرسه و بسياري چيزهاي ديگر از اهميت زيادي برخور دارند. اما بايد در مصرف آنها زياده روي نکرده و از آنها خوب مراقبت کنيم.

2– يا هر يک از اين کلمه ها يک خبري و يک جمله پرسشي بگوييد:
خردمند (جمله خبري): خردمند کسي است که در حل مشکلات توانا است.
(جمله پرسشي): چرا مي گويند علي خردمند است ؟
انسان (جمله خبري): انسان هوشمندترين مخلوق خداوند است.
اسراف (جمله خبري): اسراف و زياده روي گناه بزرگي است.
(جمله پرسشي): چرا اسراف باعث ضرر و زيان مي شود؟
نعمت (جمله خبري): نعمتهاي خداوند بي پايان است.
(جمله پرسشي): آيا بايد در مقابل نعمتهاي خداوند شکر کرد ؟
ارزش (جمله خبري): نفت در اقتصاد ايران ارزش بسيار دارد.
(جمله پرسشي): آيا فرشتگان در مقابل انسان سجده کردند؟

پرسش:
1– حضرت رضا (ع) به يکي از نزديکانش، چه فرمود؟
فرمود: چرا اسراف مي کني؟ چرا به نعمتهاي خدا بي اعتنايي مي کني؟ مگر نمي داني که خدا اسراف کاران را دوست ندارد و آنان را سخت کيفر مي دهد.

2– چرا خدا اسراف کاران را دوست ندارند؟
چون اسراف کاران چيزي را که احتياج ندارند با هدف، بي جا ضايع مي کنند.

3– اسراف کار، حق چه کساني را ضايع مي کند؟
حق نيازمندان و محتاجان

4– آيا خدا نعمتهايش را براي گروه خاصي آفريده است؟
خير، نعمتهاي خدا متعلق به همه موجودات است.

5– کساني که در مصرف آب اسراف مي کنند چه زيان و ضرري به ديگران مي رسانند؟
باعث مي شوند در ديگر مناطق آب قطع شده و حتي براي مصارف ضروري هم آب نباشد.

تمرين درس املا :
1– در دفتر خود براي هرکدام از کلمه هاي داخل جدول دو کلمه هم خانواده بنويسيد و حرفهاي مشترک آنها را نيز مشخص کنيد:

کلمه

هم خانواده

حرفهاي مشترک

مصرف

صرف مصرفي

ص ر ف

مثال

امثال مثل

م ث ل

خطر

مخاطره خطير

خ ط ر

عبور

عابر معابر

ع ب ر

محروم

محروميت محرومان

ح رم


2– هم معني کلمه هاي زير را پيدا کرده و در دفتر املا بنويسيد:
محکم --> استوار
استوار --> محکم
ضايع --> تباه
فرط --> شدت
کيفر --> مجازات
زيادي --> فرط
محروم --> بي بهره
نبرد--> جنگ
پيکار --> نبرد
بي بهره --> محروم
تباه --> ضايع
دوست --> يار
مجازات --> کيفر

تمرين انشا:
1– با هر کدام از کلمه ها و ترکيبهاي زير يک جمله بسازيد:
تلف کردن: تلف کردن نعمتهاي خداوند گناه است.
دور ريختن: دور ريختن بي جهت غذاها گناه است.
نيم خورده: دور ريختن ميوه هاي نيم خورده اسراف است.
ظرف اشغال: آشغال را بايد درون ظرف آشغال گذاشت.
گرسنه: مريم گرسنه است.
سزاوار: او سزاروار اين حرفها نيست.

2– بنويسيد براي تهيه ناني که هر روز مصرف مي کنيد، چه کساني زحمت مي کشند؟
دهقان، راننده، آسيابان، نانوا و ....

3– بنويسيد که وظيفه ما در برابر استفاده از نعمتهاي خداوند چيست؟
شکرگزاري و استفاده صحيح و به جا از نعمتها

4– بنويسيد که چگونه در کارهاي روزانه خود از اسراف جلوگيري مي کنيم؟
از هدر رفتن آب يا بيهوده روشن ماندن لامپ و ... خودداري کنيم.

 

درس بيست و پنجم
نفت


به اين نکته توجه کنيد:
جمله "ابوذر از پيامبر تشنه تر بود." نشان مي دهد که صفت «تشنگي» در ابوذر بيشتر از پيامبر بود. وقتي مي خواهيم بگوييم صفتي در يک يا چيز بيشتر از چيز ديگر است، بعد از صفت به آن «تر» اضافه مي کنيم. به مثالهاي زير توجه کنيد.
درخت سرو از درخت سيب بلندتر است.
مدرسه ما از مدرسه آنها بزرگتر است.
مداد علي از مداد حسين کوتاهتر است.
شير از گربه قوي تر است.
کار در کلاس:
1– ترکيبهاي زير را بخوانيد و معناي آنها را بگوييد:
منابع زير زميني : ثروتهايي که در زير زمين قرار دارند.
ثروت عظيم: اندوخته ارزشمند و بزرگ
ثروت خدادادي: گنج که خداوند هديه کرده است.
ماده نفتي: ماده اي که از نفت به دست مي آيد.
پوشش سخت: ماده پوشاننده اي که سخت و محکم است.
سرزمينهاي نفت خيز: سرزمينهايي که از آنها نفت استخراج مي شود.
ماشينهاي نفتکش: ماشينهايي که نفت حمل مي کنند.

2– با اين دوازده کلمه، هفت کلمه جديد بسازيد:
کار، پالايش، زير، گران، خانه، خيز، بها، اسباب، زمين، بازي، گاه، نفت
پالايشگاه، نفت خيز، اسباب بازي، گرانبها، کارگاه، زير زميني، نفت گرانبها

3– نام وسايل نقليه اي که در درس «نفت» به کار رفته پيدا کنيد و با هرکدام يک جمله بسازيد:
مثال: هواپيما: هواپيما زودتر از وسايل نقليه ديگر ما را به مقصد مي رساند.
اتومبيل: رانندگي با اتومبيل تندرو بسيار هيجان انگيز است.
کشتي: کشتيهاي نفت کش غول پيکر، مقدار زيادي نفت را به اين سو و آن سو مي برند.

پرسش:
1– ثروتهاي زيرزميني در چه راهي بايد به کار گرفته شوند؟
در راه رضاي خداوند و رفاه حال انسانها

2– يکي از وظايف مهم ما در برابر ثروتهاي خداداي چيست؟
از ثروتهاي خدادادي مانند نفت با قدرت پاسداري کنيم.

3– نفت را از کجا به دست مي آورند؟
از چاههاي عميقي که در بعضي مناطق حفر مي شوند.

4– نفتي که از چاههاي خوزستان استخراج مي گردد، چگونه به پالايشگاهها فرستاده مي شوند؟
به وسيله لوله به پالايشگاههاي مختلف فرستاده مي شود.

تمرين املا :
1– هم معني کلمه هاي زير را پيدا کرده و بنويسيد:
بزرگ --> عظيم
جدايي --> دوري
لخت --> برهنه
قطعي --> حتمي
قصد --> عزم
گوديها--> پستي ها
شگفت آور --> تعجب آور
بيرون آوردن --> خارج کردن
گمان کردن --> حدس زدن
از بين بردن --> نابود کردن
سرنگون --> واژگون

2– در کلمه ها و ترکيبهاي زير هر جا که لازم است تشديد بگذاريد و آنها را در دفتر خود بنويسيد:
تعجّب، فعّاليت، اهّمّيت، ملّت، مقرّرات، سکّه طلا، حقّ مردم، محلّ زندگي، کشفيّات، عطّار، مقدّس، ايّام، تجّار، توجّه.

3– براي کلمه هاي زير يک هم خانواده پيدا کرده و در دفتر املا بنويسيد:
وظايف --> وظيفه
توقيف --> متوقّف
وظيفه --> وظايف
مخصوص --> خصوصاً
انصاف --> منصف
غذا --> تغذيه
نصف --> منصف
تغذيه --> غذا
خصوصي--> خصوصاً
توقف --> توقيف

تمرين انشا:
1– نوشته زير را در چند سطر توضيح دهيد:
در منابع زير زميني هر کشور مانند گنجينه اي خداداي است. آنها را بايد عاقلانه استخراج و استفاده کرد.
يعني: هر کشور هر ثروت و گنج زير زميني دارد. مانند معادن ارزشمند، نفت و غيره بايد به خوبي آنها را استخراج کند و در استفاده آنها نهايت دقت را به عمل آورد. به عنوان مثال: از نفت بايد به خوبي استفاده کرد و آنرا براي نسلهاي بعدي هم به يادگار گذاشت.

2- با هرکدام از اين کلمه ها يک جمله بسازيد:
استخراج: نفت از چاه استخراج مي شود.
پالايشگاه: پالايشگاه محل تصفيه نفت است.
صادر: ايران نفت خود را به کشورهاي ديگر صادر مي کند.
نفت خيز: ايران کشور نفت خيز است.
چاههاي عميق: از چاههاي عميق نفت و گاز استخراج مي شود.
تصفيه: يعني پاک کردن نفت و آب از آلودگيها
آلودگي هوا: وجود کارخانه ها در شهر باعث آلودگي هوا مي شود.
نفتکش: نفتکش وسيله نقليه مخصوص حمل نفت است.

3– مي دانيد که قسمت مهمي از مخارج کشور ما از راه استخراج و خروش نفت تأمين مي شود. به نظر شما پولهايي که از فروش نفت به دست مي آوريم بايد در چه کارهايي خرج کنيم؟
در کارهاي عمراني و آباداني و توسعه کشاوري و منابع اصلي و ايجاد مشاغل و توسعه بهداشت و آموزش و ترويج تغذيه سالم.

درس بيست و ششم
بهترين ارمغان

به اين نکته توجه کنيد:
مدادِ قرمز
مدادِ زهرا
ساختمانِ بلند
ساختمانِ مدرسه
مرغِ خوش آواز
مرغِ همسايه
جنگلهاي سرسبز
جنگلهاي گيلان
از مقايسه ترکيبهاي دو ستون بالا متوجه مي شويد: در ترکيبهاي ستون اول يک «صفت» را به يک «اسم» نسبت داده ايم. اما در ترکيبهاي ستون دوم دو «اسم» را به هم مربوط ساخته ايم.

کار در کلاس:

1– ترکيب هاي زير را بخوانيد و معناي آنها را بگوييد:
مرغ خوش آهنگ: مرغي که آهنگ و نواي زيبا دارد.
جنگلهاي خرم و سرسبز: جنگلهاي زيبا و سرسبز
طوطيان آزاد: طوطيان که در جنگل آزاد هستند.
سوختم بيچاره را زين گفت خام: حيوان بينوا را از اين حرف ناراحت کردم.
طوطي نازک دل افتاد و دم فرو کشيد: طوطي حساس از شنيدن اين خبر بر قفس افتاد و مرد.

پرسش:
1– وقتي که بازرگان مي خواست به هندوستان برود، طوطي از او چه خواست؟
خواست که پيامش را به طوطي هاي آزاد جنگل هاي هندوستان برساند.

2– چرا طوطي افسرده بود؟
چون در قفس زنداني بود و از هم صحبتي ياران و دوستان دور مانده بود.

3– آيا طوطيان آزاد به حال طوطي گرفتار در قفس چاره اي انديشيدند؟
بله، آنها جواب خود را در عمل نشان دادند بدون آنکه بازرگان چيزي بفهمد.

4– طوطي از سخن بازرگان چه فهميد؟
فهميد که بايد خود را در قفس به مردن بزند تا آزاد شود.

5– آيا بازرگان فهميد که مقصود طوطي هندوستاني از لرزيدن و افتاده چه بوده، به چه دليل؟
خير، چون اگر مي فهميد حتماً چاره اي مي انديشيد و آنچه ديده بود را به طوطي خود نمي گفت.

تمرين املا :
1– درس نفت را با دقت بخوانيد و کلماتي که در آنها حرفهاي (ث، ص) به کار رفته است پيدا کرده و بنويسيد:
2– مخالف کلمه ها و ترکيبهاي زير را پيدا کرده و بنويسيد:
شلوغ --> خلوت
موقتي--> هميشگي
برهنه --> پوشيده
خوش آهنگ --> بد صدا
جمع --> تفريق
متأسفانه --> خوشبختانه
توقف --> حرکت
قوي --> ضعيف
اندوهگين --> خوشحال
اکثريت --> اقليت

3– کلمه هايي از درس که در آنها حروف (ه، و، ح) به کار رفته پيدا کرده و در دفتر املا بنويسيد:
هندوستان، سخنگو، خوش آهنگ، همراه، دوستي، باغها، هم، حال، توقف، اندوهناک

تمرين انشا:
1– زندگي پرنده اي را که در قفس نگهداري مي شود با پرنده اي که آزاد است مقايسه کنيد و بنويسيد:
پرنده اي که آزاد است به راحتي پرواز مي کند آواز خوش دارد و به هر جا که دوست دارد مي رود و هميشه خوش حال و سرحال است. ولي پرنده اي که در قفس است هميشه غمگين و افسرده است و نوايي غمناک دارد.

درس بيست و هفتم
گران فروشي ممنوع

به اين نکته توجه کنيد:
تاکنون شما با چند نفر از بزرگان علم و ادب ايران زمين آشنا شده ايد:
حکيم نظامي (درس اول)
ابوريحان بيروني (درس دهم)
محمد بن زکرياي رازي (درس سيزدهم)
محمدتقي بهار (درس پانزدهم)
سعدي (درس شانزدهم)
دانشمندان هر کشور از افتخارات آن کشور هستند. بايد آنها را بشناسيم و به آنان احترام بگذاريم.

کار در کلاس:
1– ترکيبهاي زير را بخوانيد و معني آنها را بگوييد:
مخارج خانه --> خرجهايي که در خانه بايد صورت گيرد (براي خانه خرج شود.)
اوضاع و احوال بازار --> وضعيت مرکز خريد و فروش
قافله اي از تجار --> کارواني که در آن بازرگانان حضور داشتند.
بازار خوبي پيدا کرده --> يعني مي توان اين جنس را به قيمت خوب فروخت.
سرمايه و سود --> آنچه که مايه داد و ستد است و بهره آن.
دست و پاي ظريف --> دست و پاي کوچک و خوشتراش
اعضاي درون شکم --> منظور همان روده ها و اندام درون شکم
پيش چشم مرد فردا --> در مقابل ديدگان فرزنداني که در آينده بزرگ مي شوند.

2– کلمه هاي زير را بلند بخوانيد:
نهج البلاغه، مال التجارة، امير المؤمنين، الحمدلله، رب العالمين، بيت المقدس، عليه السلام، صلي الله و عليه و آله، الله اکبر

3– جمع اين کلمه ها را بگوييد:
چشم ¬--> چشمها
چسب --> چسبها
سنگ --> سنگها
اطلاع --> اطلاعات
آزمايش --> آزمايشها
ساعت --> ساعتها
سخن --> سخنان
امتحان --> امتحانات
مورچه --> مورچه ها
گوسفند--> گوسفندان
مدير--> مديران
کودک --> کودکان

پرسش:
1– فرستاده امام با پولي که گرفته بود چه کرد؟
کالايي خريد و همراه تجار به مصر عزيمت کرد.

2– افراد دو کاروان در بين راه چه گفتگويي کردند؟
درباره اوضاع بازار مصر و کالايي که طرفدار داشت صحبت کردند.

3– افراد کاروان بعد از مذاکره با کارواني که از مصر مي آمد، چه تصميمي گرفتند؟
که کالاي خود را به دو برابر قيمت بفروشند.

4– از اين داستان چه نتيجه اي مي گيريم؟
نتيجه مي گيريم که تجارت و کسب حلال سخت تر از پيکار در ميدان جنگ است.

تمرين املا:
1- هر دسته از کلمه هاي زير را بخوانيد. هر کدام را دو بار بنويسيد:
اعتنا – اختراع – اعماق – اقشار
اشتها – انتها – اديب – اشتغال
علامت – عظمت – عجيب – عاقل

2– به هر کلمه، يک کلمه مناسب اضافه کنيد و آنها را بنويسيد:
اداره ي منزل
بازارِِِ ِشلوغ
مخارج ِ خانه
کيسه ي طلا
نزديکيِ مدرسه
پولِ زياد
جنگِ سخت
تصميم ِجدي

تمرين انشا:
1– در سه سطر بنويسيد، گران فروشي يعني چه؟
گران فروشي يعني فروختن يک کالا بيشتر از قيمت تعيين شده و قانوني، وقتي چيزي گران فروخته مي شود، بسياري از مردم توانايي خريد آن را ندارند و نتيجه آن افزايش فقر در ميان يک عده از مردم و ثروت در ميان عده اي ديگر است.

2– انشايي بنويسيد که در آنها کلمه ها و ترکيبهاي زير به کار رفته باشد:
خريد، مغازه، قيمت، پول، بسته بندي، خوراکي، خيابان، باقيمانده، دوست.
(بر عهده دانش آموزان عزيز است.)

درس بيست و هشتم
ميهن دوستي

به اين نکته توجه کنيد:
ايران، ايراني، ايرانيان، ايران زمين، ايران شناس، ايران دوست، ايران نژاد، ايرانگرد، ايرانشهر، فروش، فروشگاه، فروشندگان، دست فروش، گران فروش، کم فروش، ارزان فروش، فروشي، فروشنده
از يک کلمه مي توان کلمه هاي زيادي ساخت.

کار در کلاس:
1– به نظر شما مرز کشورها از قديم همين طور بوده، يا تغيير کرده؟ علت چيست؟
خير، بسياري از مرزها به دليل جنگها، غارتها و کشور گشاييهاي ساير ممالک، خصوصاً ممالک قوي تغيير کرده است.

پرسش:
1– چرا کشور خود را دوست مي داريم؟
چون وطن ماست و ما در آن به دنيا آمده ايم و در آن زندگي مي کنيم و محل زندگي اجداد و نياکان ماست.

2– ملت آزاده ايران چگونه با ستمگران به مبارزه برخاست؟
با مشتهاي گره کرده و سينه هاي لبريز از ايمان و با فريادهاي الله اکبر به مبارزه با ستمگران پرداخت.

3– رهبري چه کسي باعث پيروزي قيام ملت ما شد؟
امام خميني (ره)

4– چرا فرزندان وطن بايد درس بخوانند ؟
تا وقتي بزرگ شدند در راه ترقي و پيشرفت ايران و ايرانيان گام بردارند.

5– هنگامي که وطن ما با خطر روبرو شود وظيفه ملي ما چيست؟
همچون مجاهدان از ميهن دفاع مي کنيم و دشمن را شکست خورده و ناکام باز مي گردانيم و براي حفظ استقلال و عظمت کشورمان به استقبال شهادت مي رويم.

تمرين املا :

1– به کلمه هاي زير توجه کنيد. شما هم کلمه هاي هم خانواده با آنها پيدا کرده و در دفتر املا بنويسيد:
حفظ -->حافظ، محفوظ
مشغول --> شغل، اشتغال
خارج --> مخارج، خروج
عظمت --> عظيم، عظمي
عزت --> عزيز، معزّز
حمل --> احتمال، حامل
تشويق --> مشوّق، شوق
جهاد --> جهادگر، مجاهد
ماده --> مواد، مادي

2– حرفهاي جا افتاده را حدس بزنيد و کلمه را در دفتر خود بنويسيد:
پلنگان، شيران، ميهن، شکوه، استقلال، سؤالات، ملامت، شهاب، سوختم

تمرين انشا:
1– معني اين دو شعر را به زبان ساده بنويسيد:
اگر سر به سر تن به کشتن دهيم
از آن به که کشور به دشمن دهيم
اگر همگي کشته شويم بهتر از آن است که کشور را به دشمن دهيم.
دريغ است که ايران ويران شود
کنان پلنگان و شيران شود
حيف است که ايران ويران شود و محل لانه جانوران وحشي مثل شير و پلنگ شود (يعني دشمنان خونخوار در آن لانه کنند.)

2– با هر يک از کلمه ها يک جمله بسازيد سپس آنها را طور مرتب کنيد که يک انشا درباره ايران درست شود:
پيروزي: بايد با کسب پيروزي، استقلال کشور را حفظ کرد.
عزيز: تمام هم ميهنان براي ما عزيز و محترم هستند.
سربلندي: ملت ايران، ملت شريف و غيوري است.
وطن: وطن براي هر ميهن پرستي عزيز و ارزشمند است.
پيشرفت: پيشرفت ايران در گرو زخمت و تلاش همگان است.
شهادت: انقلاب با شهادت هزاران جوان برومند به دست آمده است.
ايران: ايران کشور شيردلان و شجاعان است.
(انشا به عهده دانش آموزان است.)

3– بنويسيد که به نظر شما درس انشا چه کمکي به يادگيري زبان فارسي مي کند:
براي نوشتن انشا گنجينه لغات ما بايد کامل باشد و مطالعه زيادي در زمينه کتابهاي غيردرسي و در حد سن خود داشته باشيم و همچنين به قاعده ها و نکات زبان فارسي آشنا باشيم تا در نوشتن از آن بهره بگيريم.



 ازشبکه آموزش

 


موضوعات مرتبط: نمونه سوالات بخوانیم وبنویسیم
[ پنجشنبه یازدهم فروردین 1390 ] [ 6:39 بعد از ظهر ] [ سیدجوادتزرقی ]
.: Weblog Themes By WeblogSkin :.
درباره وبلاگ